Ang mga bayaning sina Banlak, Agyu, at Kuyasu ay nakatira sa bayan ng Ayuman.  Sa tradisyong Ilianon sila’y magkakapatid na anak ni Pamulaw.  Si Agyu ay may apat na kapatid na babae, ngunit sina Yambungon at Ikawangon lamang ang binanggit sa epiko.  Isang araw nagpadala si Agyu sa datung Moro ng siyam na komu-buu-buong pagkit sa pamamagitan nina Kuyasu at Banlak.

May isang Paruparo na pinaglaruan ng isang batang lalaki.  Iniwan niya itong nakabaligtad at kakawag-kawag sa lupa. Paruparo : Saklolo!  Tulungan ninyo ako!  (Dumaan si Langgam at narinig ang sigaw ni Paruparo) Langgam : Gusto kitang tulungan, ngunit nagmamadali ako.  Maganda ang sikat ng araw at maghahanap pa ako ng pagkain. (Umalis si Langgam at iniwan ang kaawaawang Paruparo)

Mayroong isang hari sa isang malayong kaharian sa Mindanao ang may dalawang anak na lalaki.  Ang nakatatanda ay si Prinsipe Madali at ang nakababata ay si Prinsipe Bantugan.  Sa murang edad ay nagpakita si Prinsipe Bantugan ng magagandang katangian na higit sa kanyang nakatatandang kapatid na si Prinsipe Madali.  Laging sinasabi ng kanilang guro sa kanilang ama na si Prinsipe Bantugan ay napakatalino.  Mabilis siyang matuto, kahit sa paggamit ng espada at palaso.

Ayon sa salaysay ni Pari Jose Castaño, batay sa narinig niyang kuwento ng isang manlalakbay na mang-aawit na si Cadugnong, ang epikong Ibalon ay tungkol sa kabayanihan ng tatlong magigiting na lalaki ng Ibalon na sina Baltog, Handiong, at Bantong.  Ibalon ang matandang pangalan ng Bikol.

Dahil sa ipinakitang kalupitan ng mga tulisang-dagat, ang mga naninirahan sa Balud, sa pangunguna ng mga misyonerong Heswita ay nagtungo sa Binongtoan, isa sa kalapit na nayon.  Doon ay nagsimula silang bumuo ng panibagong nayon at matatag nakuta na yari sa mga batong adobe.  Pinatatag nila ang kanilang nayon.  Naglagay sila ng mga pamigil na harang laban sa marahas na pananalakay ng mga tulisang-dagat.

Maganda at kahanga-hanga ang Lawa ng Bulusan.  Ito ay nasa tuktok ng bundok at napaliligiran ng malalagong punung-kahoy.  Malinaw at malalim ang Lawa ng Bulusan.  Isa ito sa mga magaganda at kilalang pook sa Kabikulan kaya ito ay ipinagdarayo ng mga turista taon-taon. Saan nagmula ang Lawa ng Bulusan? Ganito ang kuwento ng matatanda sa nagpapaliwanag ng pinagmulan ng maganda at kahanga-hangang lawa sa tuktok ng bundok.

Isang mataas na bundok ang tinangkang akyatin ng isang grupo ng kalalakihan. Ngunit sa proseso ng kanilang pag-akyat, isang pagguho ng yelo ang naganap at marami sa kanila ang nasalanta at namatay. Tatlong lalaki mula sa grupong iyon ang milagrong nakaligtas.  Ngunit malubhang napilayan ang isa. Mamamatay na rin lang ang lalaking iyan, iwan na natin! ang pagyayaya ng isa.

Matagal nang pinagmamasdan ng Diwatang mahabagin ang isang pulubi sa lansangan ng bayan. Awang-awa siya rito. Matanda na ang pulubing babae.  Walang kasama at batid niyang nag-iisa ito sa buhay dahil walang pamilya.

Pages