Minsan nagtampo ang buwan sa araw at ito’y kanyang kinamuhian.  Inggit ang dahilan ng lahat. Naiinggit siya sa araw, dahil ito’y mas sikat at hinahangaan ng mga tao kaysa sa kanya.  Samantalang siya’y simbolo lamang ng malalagim na bagay.  At kung minsan ay ginagawang palatandaan ng kabaliwan!

Ang mga bayaning sina Banlak, Agyu, at Kuyasu ay nakatira sa bayan ng Ayuman.  Sa tradisyong Ilianon sila’y magkakapatid na anak ni Pamulaw.  Si Agyu ay may apat na kapatid na babae, ngunit sina Yambungon at Ikawangon lamang ang binanggit sa epiko.  Isang araw nagpadala si Agyu sa datung Moro ng siyam na komu-buu-buong pagkit sa pamamagitan nina Kuyasu at Banlak.

Ang epikong Maragtas ay kasaysayan ng sampung magigiting, matatapang at mararangal na datu.  Ang kasaysayan ng kanilang paglalakbay mula Borneo patungo sa pulo ng Panay ay buong kasiyahan at pagmamamalaking isinalaysay ng mga taga-Panay. Ayon sa ilang ulat at pananaliksik na pinagtahi-tahi at pinagdugtung-dugtong, ganito ang mga pangyayari:

Buhat nang mapatakbo ni Toniong Tandang si Tenoriong Talisain ay humanap na ng ibang libutan at madaling nakapamayagpag na muli ang Talisain. Ang mga Katyaw na leghorn doon ay madaling nasilaw sa balitang bilis at lakas ni Tenoriong Talisain.  At madali niyang naging kaibigan ang pinakamagandang sa mga banyagang manok na si Lolitang Leghorn. Isang araw ay galit na galit na umuwi si Denang Dumalaga.

One day a female crocodile told her husband that she could not eat any kind of food except the lungs of a monkey.  The husband replied that he would bring her the desired food. The next morning, he started hunting for a monkey.  Finally, he found one on top of a guava tree.  The crocodile said, Oh my dear monkey, why are you eating the leaves of the guava tree?  There are plenty of delicious fruits near my bathing place.

INA: Sa nangalilimping mga panauhin ako’y nagpupugay nang buong paggiliw; inihahandog kong taos sa damdamin itong balagtasang itatanghal namin.

May isang Paruparo na pinaglaruan ng isang batang lalaki.  Iniwan niya itong nakabaligtad at kakawag-kawag sa lupa. Paruparo : Saklolo!  Tulungan ninyo ako!  (Dumaan si Langgam at narinig ang sigaw ni Paruparo) Langgam : Gusto kitang tulungan, ngunit nagmamadali ako.  Maganda ang sikat ng araw at maghahanap pa ako ng pagkain. (Umalis si Langgam at iniwan ang kaawaawang Paruparo)

Teksto ng Ating Unang Balagtasan (Ginanap sa Instituto de Mujeres, Maynila noong Abril 2, 1925) Paksa:BULAKLAK NG KALINISAN Kampupot:Sofia Enriquez

Pages