Kabanata 4:

Erehe at Pilibustero

(Ang Buod ng “Noli Me Tangere”)

Naglakad na si Ibarra na hindi batid ang destinasyon.  Nakarating siya hanggang sa may Liwasan ng Binundok .  Sa maraming taong pagkakawala niya sa bayan,wala pa ring pagbabago sa kanyang dinatnan.  Sa paggala-gala ng kanyang paningin, naramdaman niyang may dumantay na kamay sa kanyang balikat.  Si Tinyente Guevarra, na sumunod sa kanya upang paalalahanan na mag-ingat din sapagkat nangangamba siyang baka matulad siya (Ibarra) sa sinapit ng kanyang ama.  Nakiusap si Ibarra na isalaysay ng Tinyente ang tungkol sa buhay ng kanyang ama sapagkat tunay na wala siyang nalalaman dito.

Sinabi ni Ibarra na sumulat and kanyang ama sa kanya may isang taon na ang nakakalipas.  Nagbilin si Don Rafael (ama ni Ibarra) na huwag nitong ikagugulat kung sakali mang hindi siya makasulat sapagkat lubha siyang abala sa kanyang mga gawain.

Ganito ang salaysay ng Tinyente: Si Don Rafael ay siyang pinakamayaman sa buong lalawigan.  Bagamat siya ay iginagalang, may ilan din namang naiinggit.  Ang mga nuno nila ay mga Kastila.  Ang mga Kastila dahil sa kasawian ay hindi gumagawa ng mga nararapat.  Ang masasama sa Espanya ay nakakarating sa Pilipinas.  Si Don Rafael ay maraming mga kagalit na mga Kastila at pari.  Ilang buwan pa lamang nakakaalis sa Pilpinas si Ibarra, si Don Rafael at Pari Damaso ay nagkasira.  Diumano, di nangungumpisal si Don Rafael.

Nabilanggo si Don Rafael dahil sa pagkakaroon ng mga lihim na kaaway.  Pinagbintangan pa siya ang pumatay sa isang mangmang at malupit na artilyerong naniningil ng buwis ng mga sasakyan.  Pero hindi naman totoo.

Isang araw may isang grupo ng mga bata na sinigawan ang Artilyero ng ba be bi bo bu na labis na ikinagalit nito. Pinukol ng kanyang tungkod ng Artilyero ang mga bata.  Isa ang sinampalad na tinamaan at nabuwal.  Pinagsisipa niya ito.  Napatiyempo namang nagdaraan si Don Rafael.  Kinagalitan niya ang Artilyero.  Pero, ito ay lalong nagpuyos sa galit at si Don Rafel ang kanyang hinarap.  Walang nagawa si Don Rafael kung hindi ipagtanggol ang sarili.

Sa hindi malamang dahilan, bigla na lamang sumuray-suray ang artilyero at dahan-dahang nabuwal.  Terible ang kanyang pagkakabuwal sapagkat ang kanyang ulo ay tumama sa isang tipak na bato.  Nagduduwal ito at hindi nagkamalay hanggang sa tuluyang mapugto ang hininga.

Dahil dito, nabilanggo di Don Rafael.  Pinagbintangan siyang erehe at pilibustero.  Masakit sa kanya ang ganito sapagkat iyon ang itinuturing na pinakamabigat na parusa.

Pero, lalong nadagdagan ang bigat sa kanyang dibdib.  Pinaratangan din siyang nagbabasa ng mga ipinagbabawal na aklat (El Correo de Ultramar) at diyaryo, nagtatago ng larawan ng paring binitay, isinakdal sa salang pangangamkam ng lupain at nagbibigay ng tulong sa mga tulisan.

Gumawa siya (ang Tinyente) ng paraan para tulungan si Don Rafael at sumumpang ito ay marangal na tao.  Katunayan, siya ay kumuha ng isang abugadong Pilipino na si G.A. at G.M.  Ito ay pagkaraang lumitaw sa pagsusuri na ang ikinamatay ng artilyero ay nag pamumuo ng dugo sa ulo nito.

Ridgeview Estates NUVALI Each moment as perfect as the first Calamba, Laguna